Genemuider Bovenstem

 

Kenmerkend voor de huidige Gemeenschap Genemuiden is het relatief grote aantal levende instellingen en tradities uit het verleden. Eén ervan is het fenomeen bovenstem. Het orgel in de St. Nicolaaskerk en het fenomeen bovenstem zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De geslachten door beleden Genemuidenaren hun Godsvertrouwen door het zingen van geloofsliederen tijdens blijde en droeve gebeurtenissen. Al in de 19e eeuw begeleidde een aantal zelfbewuste mannenstemmen de kerkzang van de hervormde gemeente met een tegenmelodie: de bovenstem. De tenoren zongen de bovenstem vol overgave, waarbij ze vaak gingen staan om hun beleving kracht bij te zetten. Het massale, eenvoudige psalmgezang op hele noten, was van een bijzondere schoonheid. Organist en gemeente waren één en kwamen tot ontroerende hoogtepunten. Van generatie op generatie bleef de bovenstem deel uitmaken van de kerkzang. Tegenwoordig klinkt de bovenstem in meerdere kerken in Genemuiden. Ook in een beperkt aantal andere plaatsen in ons land wordt tijdens de erediensten de bovenstem gezongen. Volgens kenners gebeurt dat echter nergens zo puur en natuurlijk als in Genemuiden, dat doorgaans wordt beschouwd als de bakermat van de bovenstem.

Genemuiden heeft net als een aantal andere plaatsen een zangcultuur. Volgens een bekend musicus zit het zingen, maar ook de bovenstem, de Genemuidenaren in de genen. Uit overleveringen blijkt dat in het verleden zelfs Genemuider biezensnijders psalmen met bovenstem zongen tijdens de biezenoogst aan de kust van de Zuiderzee. Passerende schippers van zeilschepen hoorden de door het water gedragen mystieke zang en vertelden erover. Ook is bekend dat in menig Genemuider huisgezin na de maaltijd een psalm werd gezongen, waarbij de vader de bovenstem zong om die door te geven aan zijn kinderen. Dat gebeurde ook wel in de stal tijdens het melken. Daarnaast werd de tegenmelodie overgedragen tijdens de eredienst. Zingen maakte deel uit van de Genemuider identiteit. Het gebeurde spontaan en op plaatsen waar je het niet zou verwachten. Bekend is dat een plaatselijke varkenshandelaar als hij ‘s nachts met zijn dieren naar de markt werd gebracht, psalmen zong met bovenstem in de cabine van de veewagen. De chauffeur zong de melodie, de handelaar uit volle borst de bovenstem. Er was tot de jaren zestig van de vorige eeuw zelfs sprake van straatzang. Groepen jeugd, die op zaterdag- en zondagavond door Genemuiden slenterden, zongen dan liederen. Sinds 23 november 2013 is de Genemuider bovenstem opgenomen in de lijst Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed in Nederland. Dat betekent niet alleen een eerbetoon aan een belangrijke traditie, maar ook een bekroning van het geestelijk lied. Door de aandacht die hierbij gepaard ging, kreeg de bovenstem een impuls. In meerdere plaatsen van ons land ontstonden spontaan groepen bovenstemzangers. In het verlengde van al deze activiteiten is de “Stichting tot behoud van de Genemuider bovenstem” opgericht.  Deze stichting zal zich in het najaar van 2018 presenteren.